Qərbi Azərbaycan İcması
Əziz Ələkbərli
Milli Məclisin deputatı,
Qərbi Azərbaycan İcması
İdarə Heyətinin sədri
Azərbaycanın son illərdə qazandığı uğurların arxasında təsadüfi qərarlar deyil, uzunmüddətli inkişaf strategiyası, düşünülmüş iqtisadi siyasət və milli maraqlara söykənən dövlətçilik xətti dayanır. Bu strategiyanın mühüm istiqamətlərindən biri enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, digər istiqaməti isə Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyinin iqtisadi və geosiyasi üstünlüyə çevrilməsidir.
Bu gün Azərbaycan yalnız neft və qaz ixrac edən ölkə kimi deyil, elektrik enerjisi istehsal edən, ötürən və ixrac edən, eyni zamanda Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında nəqliyyat və enerji bağlantılarının formalaşmasında mühüm rol oynayan dövlət kimi çıxış edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi geniş müsahibə də məhz bu böyük strategiyanın Naxçıvan istiqamətindəki davamını ortaya qoydu.
Müsahibənin diqqət çəkən tərəfi odur ki, Prezident Naxçıvanın gələcəyindən danışarkən məsələyə yalnız bir regionun inkişafı kimi yanaşmır. Burada Naxçıvan Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasının mühüm həlqəsi, gələcək nəqliyyat və enerji xəritəsinin əsas ünvanlarından biri kimi təqdim olunur.
Amma Naxçıvanı yalnız gələcəyin layihələri ilə qiymətləndirmək də düzgün olmazdı.
Bu qədim diyar Azərbaycanın dövlətçilik, elm, mədəniyyət və ədəbiyyat tarixində xüsusi yeri olan böyük şəxsiyyətlər yetişdirib. Prezidentin müsahibəsində Naxçıvanın Azərbaycan xalqına Ümummilli Lider Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş etdiyi xüsusi vurğulanır. Naxçıvanın tarixi-mədəni irsi, Atabəylər dövlətinin paytaxtı olması, Möminə xatun məqbərəsi və Əcəmi Naxçıvani kimi böyük memarlıq məktəbinin nümayəndələri bu torpağın yalnız coğrafi məkan deyil, milli yaddaşın mühüm dayaqlarından biri olduğunu göstərir.
Prezidentin bu fikri təsadüfi deyil:
“Naxçıvan Azərbaycan xalqına dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev kimi Ulu Öndər bəxş edib.”
Bu cümlə Naxçıvanın keçmişinə verilən qiymət olmaqla yanaşı, onun gələcəyinə münasibətin də mənəvi əsasını göstərir. Çünki dövlət quruculuğu ilə iqtisadi inkişafı bir-birindən ayırmaq mümkün deyil. Tarixi yaddaşını qoruyan dövlət gələcəyini də daha inamla qurur.
Bu gün Naxçıvanda həyata keçirilən layihələrin miqyasına baxanda da bunu görmək mümkündür.
Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması, 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının tikintisinin nəzərdə tutulması, günəş və su elektrik stansiyalarının yaradılması, yeni nəqliyyat infrastrukturunun qurulması, kənd təsərrüfatı və suvarma layihələrinin genişləndirilməsi, turizm imkanlarının artırılması — bütün bunlar vahid inkişaf xəttinin ayrı-ayrı elementləridir.
Enerji məsələsi isə bu strategiyanın xüsusi əhəmiyyət daşıyan istiqamətidir.
Cənab Prezidentin sözlərinə görə, Naxçıvanın mövcud generasiya gücü təxminən 200 meqavatdır və yeni 300 meqavatlıq istilik elektrik stansiyası bu gücü əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Bununla yanaşı, Naxçıvanın günəş enerjisi potensialının ən azı 500, hətta 1000 meqavata çata biləcəyi bildirilir. Məqsəd yalnız daxili tələbatı ödəmək deyil, gələcəkdə elektrik enerjisinin ixrac imkanlarını da genişləndirməkdir.
Burada Prezidentin başqa bir fikri xüsusi diqqətə layiqdir:
“İndi söhbət gedir ki, artıq Naxçıvan enerjinin ixracı ilə məşğul olacaq.”
Bu, Naxçıvanın inkişaf modelində ciddi dəyişiklik deməkdir. Vaxtilə enerji təminatı məsələsi ön planda idisə, indi söhbət enerji istehsal edən və ixrac edə bilən Naxçıvandan gedir.
Eyni məntiq nəqliyyat sahəsində də özünü göstərir.
Zəngəzur dəhlizinin açılması Naxçıvan üçün sadəcə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru bağlantının bərpası deyil. Prezidentin müsahibəsində də vurğulandığı kimi, Naxçıvan dəmir yolu Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olmaqla yanaşı, gələcəkdə Şimal-Cənub marşrutunun da mühüm hissəsinə çevrilə bilər. Naxçıvan üzərindən İran istiqamətində ikinci dəmir yolu xəttinin yaranması isə bu coğrafiyanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Bu mənada Prezidentin fikri xüsusilə diqqətçəkəndir:
“Bu, çox önəmli bir nəqliyyat layihəsi olacaqdır və bunun mərkəzində Naxçıvan dayanır.”
Məsələnin miqyasını təsəvvür etmək üçün başqa bir rəqəmə də diqqət yetirmək lazımdır. Cənab Prezident Naxçıvan dəmir yolunun gələcəkdə ən azı 15 milyon ton yükötürmə qabiliyyətinə çatdırılmasının nəzərdə tutulduğunu bildirir. Belə bir yük həcmi təbii olaraq logistikanı, ticarəti, xidmət sektorunu və yeni iş yerlərini hərəkətə gətirəcək.
Və bu məqamda Prezidentin müsahibədə səsləndirdiyi ən mühüm proqnozlardan biri ortaya çıxır:
“Naxçıvan deyə bilərəm ki, əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərinin birinə çevriləcəkdir. Bu, tam mümkündür.”
Əslində, Naxçıvanın gələcək geoiqtisadi rolunu müəyyən edən əsas fikir də budur.
Çünki Azərbaycan artıq öz coğrafiyasını sadəcə mövcud vəziyyət kimi qəbul etmir. Coğrafi mövqeyini nəqliyyat, enerji, logistika və ticarət imkanlarına çevirir. Bakı–Tbilisi–Qars, Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP, TAP, Şimal-Cənub və digər layihələr ətrafında formalaşan xətt indi Naxçıvan istiqamətində də yeni imkanlarla tamamlanır.
Burada daha böyük bir strategiya görünür: Azərbaycanın hər bir bölgəsinin öz coğrafi və iqtisadi üstünlüyünə uyğun inkişaf etdirilməsi.
Cənab Prezident müsahibəsində Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf konsepsiyası əsasında inkişaf etdiriləcəyini də bildirib. Bu, sıradan inzibati yanaşma deyil. Söhbət ölkənin müxtəlif strateji ərazilərinin vahid iqtisadi, sosial və idarəetmə məntiqi ilə inkişaf etdirilməsindən gedir.
Naxçıvanın yaşıl enerji zonası kimi inkişaf etdirilməsi də həmin strategiyanın tərkib hissəsidir. Bərpaolunan enerjinin istehsalı, batareya saxlanc sistemlərinin yaradılması və gələcək enerji ixracı imkanları Naxçıvanı yalnız nəqliyyat deyil, həm də enerji xəritəsində mühüm mərkəzə çevirə bilər.
Bütün bunların fonunda bir həqiqət aydın görünür: Naxçıvanın gələcəyi artıq yalnız onun bu günü ilə ölçülmür.
Bu qədim diyarın qarşısında yeni iqtisadi imkanlar, yeni nəqliyyat bağlantıları, enerji ixracı, sənayeləşmə, turizm və investisiya perspektivləri açılır. Dövlətin qarşıya qoyduğu məqsəd isə yalnız Naxçıvanı inkişaf etdirmək deyil, onun mövcud coğrafi mövqeyini Azərbaycanın gücünə çevirməkdir.
Naxçıvanın tarixdə oynadığı rol böyükdür. Amma görünən odur ki, onun gələcəkdə oynayacağı rol daha da böyük ola bilər.
Bir vaxtlar coğrafi təcridin yaratdığı çətinliklərlə üzləşən Naxçıvan indi həmin coğrafiyanı üstünlüyə çevirməyə hazırlaşır.
Və cənab Prezident İlham Əliyevin müsahibəsindən çıxan əsas mesaj da budur: Naxçıvan Azərbaycanın kənarında yerləşən bir məkan deyil. O, Azərbaycanın gələcək nəqliyyat, enerji və iqtisadi xəritəsinin mərkəzi həlqələrindən birinə çevrilə bilər.