Qərbi Azərbaycan İcması

İyunun 24-də Ümumdünya Qaçqınlar Günü münasibətilə Qərbi Azərbaycan İcmasının təşkilatçılığı ilə ənənəvi tədbir keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi və Ulu Öndər Heydər Əliyev, habelə Vətən uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başlayıb.

Tədbirdə Milli Məclisin deputatları, elm və təhsil ictimaiyyətinin nümayəndələri, ziyalılar, Qərbi Azərbaycan İcmasının üzvləri və Vətəndaş Cəmiyyətinin təmsilçiləri iştirak ediblər.

Tədbiri giriş sözü ilə açan Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı Əziz Ələkbərli Ümumdünya Qaçqınlar Gününün əhəmiyyətindən danışaraq bildirib ki, BMT Baş Assambleyasının 2000-ci il 4 dekabr tarixli qətnaməsinə əsasən hər il iyunun 20-si dünyada qaçqınların problemlərinə diqqətin artırılması məqsədilə qeyd olunur.

Əziz Ələkbərli çıxışında vurğulayıb ki, Azərbaycan son onilliklər ərzində qaçqın və məcburi köçkün problemini ən ağır şəkildə yaşamış ölkələrdən biridir. O qeyd edib ki, 44 günlük Vətən müharibəsi və sonrakı antiterror tədbirləri nəticəsində məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı üçün imkan yaransa da, 1987–1991-ci illərdə Ermənistan tərəfindən etnik təmizləməyə məruz qalaraq Qərbi Azərbaycandakı ata-baba yurdlarından qovulmuş təxminən 300 min nəfər soydaşımız və onların yüz minlərlə övladı hələ də qaçqın taleyi yaşamaqdadır.

İcma sədri bildirib ki, Qərbi Azərbaycan qaçqınları Qarabağ münaqişəsinin ilk mərhələsində – 1987–1991-ci illərdə öz doğma ocaqlarından qovulublar. O, beynəlxalq ictimaiyyətin uzun illər ərzində bu məsələyə lazımi diqqət göstərmədiyini, Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdiyi deportasiya və etnik təmizləmə siyasətinə hüquqi-siyasi qiymət vermədiyini vurğulayıb.

Əziz Ələkbərli Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdiyi deportasiya və etnik təmizləmə siyasətinin uzun tarixi dövrü əhatə etdiyini qeyd edərək bildirib ki, Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlılar xüsusilə 1905–1906, 1918–1921, 1948–1953 və 1987–1991-ci illərdə sistemli şəkildə öz doğma torpaqlarından qovulublar. Nəticədə bu gün Ermənistan ərazisində bir nəfər də olsun azərbaycanlı yaşamır.

Əziz Ələkbərli çıxışında İcmanın beynəlxalq fəaliyyətindən də bəhs edib. Bildirilib ki, bu günə qədər müxtəlif beynəlxalq təşkilatlara və onların rəhbərlərinə ümumilikdə 120 məktub ünvanlanıb, İcmanın 11 sənədi BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının, Baş Assambleyasının və İqtisadi və Sosial Şurasının rəsmi sənədləri kimi yayılıb. Ermənistanın və bəzi beynəlxalq qurumların qərəzli hesabat və qətnamələrinə münasibətdə 345 bəyanat qəbul olunub, xarici diplomatlar və beynəlxalq nümayəndələrlə 78 görüş keçirilib. Eyni zamanda Milli Məclisdə Qərbi Azərbaycan mövzusuna həsr olunmuş 6 ictimai dinləmə təşkil edilib.

Qeyd olunub ki, Asiya Parlament Assambleyası, Qoşulmama Hərəkatının Parlament Şəbəkəsi, TürkPA və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Nazirlər Şurası Qərbi Azərbaycan məsələsi ilə bağlı qətnamələr qəbul edərək İcmanın mövqeyinə və qayıdış hüququna dəstək ifadə ediblər.

Çıxış zamanı son dövrlərdə regionda müşahidə olunan sülh təşəbbüslərinə də toxunulub. Əziz Ələkbərli bildirib ki, Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli görüşlər, Azərbaycan və Ermənistan arasında paraflanmış Sülh sazişi, eləcə də iki ölkə rəhbərlərinin birgə bəyanatı bölgədə dayanıqlı sülhə inamı artırıb. Onun sözlərinə görə, Qərbi Azərbaycan İcması bu prosesi Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının öz doğma torpaqlarına qayıdışına aparan yolun mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirir.

Daha sonra Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Nazim Mustafa “Qaçqınlığın tarixi aspektləri (1828–1991-ci illər)” mövzusunda çıxış edərək Qərbi Azərbaycandan azərbaycanlıların deportasiya tarixindən və bu prosesin nəticələrindən bəhs edib.

Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, Hüquq Komissiyasının sədri, hüquq elmləri doktoru, professor Zahid Cəfərov “Qayıdışın hüquqi aspektləri” mövzusunda məruzə ilə çıxış edərək beynəlxalq hüququn qayıdış hüququnu tanıyan norma və prinsiplərini tədbir iştirakçılarının diqqətinə çatdırıb.

Bakı Slavyan Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Anar Nağıyev “Qayıdış və milli-mənəvi yaddaş” mövzusunda çıxış edərək bildirib ki, doğma torpaqlara qayıdış təkcə fiziki məskunlaşma prosesi deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşının, milli kimliyinin və mənəvi dəyərlərinin bərpasıdır. O vurğulayıb ki, milli-mənəvi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi cəmiyyətin həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi və dövlətçilik ənənələrinin yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qərbi Azərbaycan İcması Ziyalılar Şurasının üzvü, sosiologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Əfqan Vəliyev qayıdış məsələsinin ictimai rəydə yeri və bu istiqamətdə aparılan maarifləndirmə işlərindən danışıb.

Qərbi Azərbaycan İcması Ziyalılar Şurasının üzvü, Milli Məclisin deputatı, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Rizvan Nəbiyev isə qayıdış prosesinin siyasi-diplomatik aspektlərini təhlil edərək beynəlxalq müstəvidə aparılan fəaliyyətin əhəmiyyətini vurğulayıb.

Tədbirin yekununda Qərbi Azərbaycan İcması Ağsaqqallar Şurası sədrinin müavini, tibb elmləri doktoru, professor Vaqif Şadlinski çıxış edərək qaçqınlıq həyatı yaşamış bir şəxs kimi doğma yurdlara qayıdışla bağlı gözləntilərini, bu istiqamətdə görülən işlərin əhəmiyyətini və gələcək fəaliyyət üçün tövsiyələrini iştirakçıların diqqətinə çatdırıb.

Çıxışlarda qeyd olunub ki, Qərbi Azərbaycan məsələsi təkcə tarixi ədalətin bərpası deyil, həm də beynəlxalq hüquqla tanınan fundamental insan hüquqlarının təmin olunması məsələsidir. Vurğulanıb ki, Qərbi Azərbaycandan zorla çıxarılmış soydaşlarımızın öz doğma yurdlarına təhlükəsiz, ləyaqətli və davamlı şəkildə qayıdışı regionda uzunmüddətli sülhün və qarşılıqlı etimadın formalaşmasına xidmət edəcək.

Tədbirdə həmçinin bildirilib ki, Qərbi Azərbaycan İcması beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət edir, bölgədə sülh, barışıq və birgəyaşayış dəyərlərinin təşviqini dəstəkləyir. İştirakçılar əminliklərini ifadə ediblər ki, Ermənistan rəhbərliyi gələcəkdə İcma ilə konstruktiv dialoq qurmaq üçün siyasi iradə nümayiş etdirəcək və Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində aparılan proseslər Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının qayıdış hüququnun təmin olunmasına da töhfə verəcək.

Sonda vurğulanıb ki, Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyasında müəyyən edilmiş məqsədlərin həyata keçirilməsi tarixi ədalətin bərpasına, soydaşlarımızın doğma yurdlarına qovuşmasına və regionda davamlı sülhün möhkəmlənməsinə xidmət edəcək.

Çıxışlardan sonra Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin sədri, millət vəkili Əziz Ələkbərli İcmanın fəaliyyətinə verdikləri töhfəyə görə Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini, Vedibasar İcmasının sədri Vaqif Şadlinski və Ziyalılar Şurasının üzvü, millət vəkili Rizvan Nəbiyevi fərxri fərmanla təltif edib.

Tədbir mövzu ətrafında müzakirələr və xatirə şəkli çəkdirilməsi ilə başa çatıb.